بشنوازنی چون حکایت می کند ××××××× وزجدایی هاشکایت می کند

تواضع

تواضع؟

فروتنی؟؟

هرکس به نحوی خودرا متواضع می داند.امیدوارم که هیچ کس ناراحت نشود.چون اولین نفرخودم را منظور کرده ام.اما تواضع واقعی یعنی چه؟

به همین خواطر ازمطالب گهربار انبیاء و ائمه اطهار استفاده کرده ایم که امیدواریم قابل استفاده باشد.

 

  تواضع و فروتني

 

از راهكارهاي مؤثر پيامبر اكرم (ص) براي برقراري صميميت و دوستي، تواضع و فروتني است. از عوامل گريز انسانها از يكديگر، سركشي و تكبر و خودخواهي و خودبيني است. بر اين اساس، فروتني، خاكساري و تواضع، مايه دوستي و مهر و صميميت است.

 

نخستين نكته در تواضع، آن است كه انسان گمان نكند با تواضع، خود را تحقير كرده و شخصيت خويش را خوار شمرده است، بلكه تواضع مايه سربلندي و عزّت در پيشگاه الهي است؛ زيرا عمل كردن به فرمان اوست. در نظر مردم نيز همين گونه است به اين دليل كه آنها تواضع را نشان عظمت و بزرگي شخصيت و بلندي روح انسان مي دانند. پيامبر خدا (ص) مي فرمايد: «همانا تواضع مايه رفعت و بلندي مقام است. پس تواضع كنيد تا خداوند شما را رفعت دهد.» (1207،615) در فرهنگ اسلامي، هر كار خيري بايد براي خدا و با نيت خالص باشد تا پيامدهاي لازم و مثبت را داشته باشد. تواضع نيز چنين است. پيامبر خدا فرموده است: «هر كه براي خدا تواضع كند، خداوند او را رفعت دهد.» (2698) در گفتاري ديگر، پيامبر خدا (ص) درباره تواضع مي فرمايد: «كرامت به تقوا و شرف به تواضع و بي نيازي به يقين است.» (2194)

 

در مقابل تواضع كه مايه رفعت است، تكبر مايه افتادگي و پستي است. در حديث نبوي آمده است: «هر كه براي خدا فروتني كند، خدايش او را رفعت دهد و هر كه تكبر كند و گردن افرازد، خدايش او را پست كند.» (2799) نقطه مقابل تواضع، گاهي تكبر (گردن كشي و خودبزرگ نمايي) و گاهي تجبّر (بزرگي فروختن و اِعمال قهر و زور) است. خداوند هيچيك از اين دو برخورد را از بنده اش نمي پذيرد و چنين بنده اي را كيفر مي دهد. همان گونه كه رسول خدا (ص) فرموده است: «هر كس فروتني كند، خدايش رفعت و بلندي مقام دهد و هركس بزرگي فروشد، خدايش درهم شكند.» (2939) در شرايط نابرابر اجتماعي كه برخي احساس برتري دارند و خود را حاكم بر ديگران مي پندارند، محصول طبيعي اين شرايط، فخرفروشي و تكبر و خود بزرگ بيني است. پيامبر اكرم (ص) هم راه درمان و هم راه پيش گيري را ارائه كرده است: «خداوند به من وحي فرستاد كه فروتني كنيد تا كسي بر كسي افتخار و كسي بر كسي تعدّي نكند.» (678)

 

يكي ديگر از آثار مثبت تواضع، در امان بودن از حسادت ديگران است، زيرا انسان متكبّر و خودخواه به طور طبيعي مورد كينه و بي مهري و دشمني ديگران است و به دليل خصلت ناپسند تكبر، همگان آرزومند محروميت او از امكانات هستند. شخص متواضع، با بهره مندي از خصلت تواضع، هر چند از نظر مالي چيزي به مردم ندهد، ولي ارتباط فروتنانه او با ديگران، زبان آنان را نگه مي دارد و اخلاق خوب كه به صورت تواضع نمايانگر شده است، سپري مي شود تا او را از گزند حسادت ديگران مصون بدارد. آنچه گفته شد در اين سخن پيامبر اكرم (ص) آشكار است كه فرمود: «هر انساني كه از نعمتي بهره مند است، در معرض حسادت است؛ مگر آنكه اهل تواضع باشد.» (2176)

 

نكته ديگر در زمينه ارزشمندي تواضع آن است كه نبايد كاربرد تواضع و فروتني فقط در شرايطي باشد كه انسان نتواند اهل تكبر و اعمال زور باشد، بلكه در موقعيّتي كه زمينه و ابزار مناسب براي اعمال زور و تكبر وجود دارد، تواضع بسيار ارزشمند است. به بيان ديگر، تواضع گاهي اضطراري و قهري است و آن زماني است كه انسان گزينه اي غير از فروتني ندارد: مانند مواردي كه انسان، دستش از همه چيز و همه جا كوتاه است و چون هيچ راهي براي تكبر ندارد، به ناچار اهل تواضع مي شود. گاهي تواضع اختياري و انتخابي است و آن در شرايطي است كه انسان با بهره مندي از زمينه و ابزار و امكانات مناسب براي تكبر، خودش از روي اختيار تواضع را انتخاب مي كند. اينجاست كه اين عمل، برترين كارهاست؛ همان گونه كه پيامبر خدا (ص) فرموده است: «بهترين كارها سه چيز است: تواضع به هنگام دولت (يعني هنگام بهره مندي از قدرت  و موقعيت و امكانات) عفو و بخشش به هنگام قدرت و بخشش بدون منّت.» (385)

 

از آنچه گفتيم روشن شد كه تواضع، اين خصلت ارزشمند انساني، مراتب و درجاتي دارد و بهترين آنها آن است كه انسان در اوج بي نيازي و قدرت و موقعيت و با بهره مندي از امكانات، متواضع باشد. پيامبر خدا (ص) مي فرمايد: «با فضيلت ترين مردم كسي است كه در حال ثروتمند بودن، زاهد باشد و در موقعيت توانمندي، اهل انصاف باشد و در حال قدرت، بردباري پيشه كند.» (419) در كلام ديگر پيامبر اكرم (ص) فرمود: «خوشا به حال كسي كه بدون هيچ كاستي، اهل تواضع باشد.» (1911)

 

در كلمات پيامبر اكرم (ص) در مواردي به صورت خاص به تواضع سفارش شده است؛ از اين موارد، تواضع در برابر كسي است كه در حق انسان نيكي كرده است. پيامبر خدا مي فرمايد: «هر كه با تو نيكي كند، با وي متواضع باش، هر چند برده حبشي باشد.» (1184)

 

مورد ديگر، تواضع در فضاي آموزشي است. هم معلم در برابر شاگرد و هم شاگرد در برابر معلم بايد تواضع كند. تواضع دانش پژوه در برابر آموزگار چنان نياز به سفارش ندارد؛ زيرا استاد و معلم حقي بر گردن دانش آموز دارد و گوشه اي از اين حق با فروتني جبران مي شود، ولي تواضع استاد در برابر دانش آموز، يك تواضع انتخابي است و جز با معيارهاي اخلاقي در سطح بالا نمي توان توجيه كرد كه انسان به ديگري چيزي بياموزد و در برابرش فروتن و خاكسار نيز باشد. رسول خدا (ص) مي فرمايد: «با استاد و يا شاگرد خود متواضع باشيد و از دانشمندان سركش مباشيد.» (1185)

 

مورد ديگري كه انسان شايسته است اهل تواضع باشد، در برابر فقيران و تهيدستان است. پيامبراسلام مي فرمايد: «فروتني كنيد و با مسكينان همنشين شويد تا در پيشگاه خدا بزرگ باشيد و از كبر  خارج شويد.» (1186)

 

تواضع مانند هر خصلت و ويژگي اخلاقي نشانه هايي دارد. اين نشانه ها هريك بيانگر تواضع در بخشي از زندگي است؛ براي نمونه، در ارتباط با زيردستان، گاهي تواضع خود را با هم غذا شدن با آنان نشان مي دهد. پيامبر اكرم (ص) مي فرمايد: «غذا خوردن با خدمتكار، از فروتني است.» (1061) و گاهي همنشيني با مسكينان نشانه تواضع است؛ همان گونه كه رسول خدا (ص) فرموده است: «فروتني كنيد و با مسكينان همنشين گرديد تا در پيش خداوند بزرگ باشيد و از كبر رها شويد.» (1186) و در گفتاري ديگر فرموده است: «همنشيني با فقيران از تواضع است.» (1322)

 

برخي خصلتهاي نيكو، علّت و زمينه ساز خصلتهاي نيك ديگر است. زهد از خصلتهايي است كه در پرتوي تواضع به دست مي آيد، همان گونه كه پيامبر اكرم (ص) مي فرمايد: «تا متواضع نباشي، زاهد نباشي.» (2484) شايد سرّ اين گفته پيامبر خدا اين باشد كه انسان متواضع در حقيقت، دنيا و تعلقات آن را مايه افتخار و فخر نمي بيند و به تعلقات دنيايي بي اعتناست و اين در ژواقع همان زهد و دل نبستن به دنياست. پس در دل تواضع، زهد نهفته است. در حديثي ديگر، پيامبر اكرم (ص) تواضع را از نشانه هاي عقل دانسته و فرموده است: «عاقل آن است كه با سَبُك سر، بردباري كند و از ستمگر در گذرد و با زيردستان تواضع كند و از بالادستان در راه نيكي سبقت جويد.» (1836)

 

انشاءالله که مورد استفاده  باشد.

ای دل من...................................

هرچندالان به << دود عود>> استاد شجریان گوش می دهم اما به ای وای های قدیم نمی رسد!!!!

|+| نوشته شده توسط نی در جمعه سیزدهم بهمن 1385 ساعت 1:45 |